Dacronska jedra 

Jedrenje
Typo

Prirodna vlakna poput lana, konoplje i pamuka su vjerno služila jedrarima kroz povijest pri izradi jedara varirajućih veličina i funkcija.Do revolucije u materijalima za izradu jedara dolazi 1950-ih godina izumom Dacrona od strane američkog DuPont-a.

Dacron se proizvodi tkanjem poliesterskih niti, zatim sužavanjem istih termičkom obradom da bi se postiglo što uže i finije tkanje. Rezultat navedenog procesa je materijal za izradu jedara poželjnih svojstva. Jedro izrađeno od kvalitetnog Dacrona je otporno na UV zračenje, presavijanjem ne dolazi do deformiranja, otporno je na većinu mehaničkih trošenja, te najbitnije - ekonomične je cijene.

Uz sve navedeno se postavlja pitanje svrhe ostalih dostupnih laminiranih materijala za jedra poput Kevlara, Carbona i Dyneeme (Spectre).

Za jedra se može reći da imaju dva života, strukturalni i funkcionalni. Samo zato što je jedro nakon 10 godina korištenja još uvijek u jednom komadu ne znači nužno da je još uvijek 'dobro'. Današnji jedrari se služe programima za dizajniranje kako bi postigli idealni aerodinamički oblik. Kada pričamo o funkcionalnom životu jedra, riječ je o vremenu za koje ne dolazi do deformacije dizajnirane idealne forme.

Do deformiranja dolazi zbog slabljenja svojstva materijala korištenog pri izradi, ovdje se nalazi glavna mana Dacrona. Poliesterska nit Dacrona se deformira pri manjem opterećenju nego Kevlarska,Carbonska ili Dyneema (Spectra) nit. Deformacija se očituje kao nepovratno istezanje niti koje dovodi do narušavanja idealne forme jedra. Jedro koje je pri kraju svog funkcionalnog života se produbljuje (drob) zbog čega  dodatno naginje brod, te umanjuje mogućnost broda da jedri prema vjetru. Trajanje funkcionalnog života Dacronskog jedra ovisi o kvaliteti Dacrona i vrsti kroja. Jedro izrađeno u horizontalnom kroju je ekonomičnije zbog visoke iskoristivosti materijala pri izradi, ali u pravilu ima kraći funkcionalni vijek. Jedro radialnog kroja ima manju iskoristivost materijala, duže vrijeme proizvodnje, ali i duži funkcionalni vijek.

 S vremenom su se pojavili razni laminirani materijali višestruko bolje sposobnosti zadržavanja idealne forme od Dacron, no omjer cijene i dužine strukturalnog života održava Dacron relevantnim materijalom i 70 godina nakon njegova izuma.

 

Tekst i foto: Vatroslav Righi 

Jedra Righi - UK Sailmakers Croatia